Palet rafı ölçüleri palet ölçüsünden ve palet çevresinde bırakılması gereken çalışma boşluklarından türetilir. Göz genişliği, gözdeki palet sayısı ile palet genişliğinin toplamına paletler arası ve palet ile dikme arasındaki boşlukların eklenmesiyle bulunur. Seviye yüksekliği yük yüksekliği, palet yüksekliği, kiriş yüksekliği ve düşey boşluktan oluşur. Raf derinliği palet uzunluğuna, en üst seviye ise tavan ve sprinkler mesafesine göre sınırlanır.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
Palet rafı ölçüleri hangi standarda göre belirlenir?
Ayarlanabilir palet raflarında boyutsal konular üç standart üzerinden yürür. TS EN 15620 tolerans, deformasyon ve boşlukları; TS EN 15512 yapısal tasarım ilkelerini; TS EN 15635 ise kullanım ve bakımı düzenler. Raf ölçülerinin “standart bir ölçüsü” yoktur: üreticiler belirli kiriş boyu ve çerçeve derinliği seçenekleri sunar, ama hangi ölçünün sizin deponuza uygun olduğunu palet, yük ve ekipman belirler.
EN 15620, boşluk değerlerini rafın sınıfına (operatörün çalışma biçimine ve istif ekipmanına) ve kiriş seviyesinin yüksekliğine göre tanımlar. Yükseldikçe operatörün paleti hassas konumlandırması zorlaştığı için gereken boşluklar artar. Kesin değerler standardın tablolarından ve tasarımcının seçtiği raf sınıfından alınmalıdır.
Göz genişliği ve kiriş boyu nasıl hesaplanır?
Göz, iki çerçeve arasında kalan ve kirişlerle taşınan birimdir. Kiriş boyu (dikmeler arası net açıklık) şu şekilde bulunur:
Kiriş boyu = (palet sayısı x palet genişliği) + (palet sayısı + 1) x yatay boşluk
Yatay boşluk, paletle dikme ve paletle palet arasındaki mesafedir. İngiltere’deki raf üreticileri birliği SEMA’nın kullanım kılavuzunda, yerden kumanda edilen istif ekipmanıyla çalışılan raflar için en az 75 mm yatay boşluk esas alınır; 6 m’yi aşan kiriş seviyelerinde ve operatörün konumlandırmaya yardımcı sistem kullanmadığı durumlarda bu değerin 100 mm’ye çıkarılması önerilir. Aşağıdaki örneklerde 75 mm kullanılmıştır.
| Palet (yön) | Gözdeki palet | Hesap | Gerekli net kiriş boyu |
|---|---|---|---|
| 800×1200 Euro palet, kısa kenar koridorda | 3 | 3 x 800 + 4 x 75 | 2700 mm |
| 800×1200 Euro palet, kısa kenar koridorda | 2 | 2 x 800 + 3 x 75 | 1825 mm |
| 1000×1200 endüstriyel palet, kısa kenar koridorda | 2 | 2 x 1000 + 3 x 75 | 2225 mm |
| 1000×1200 endüstriyel palet, kısa kenar koridorda | 3 | 3 x 1000 + 4 x 75 | 3300 mm |
| 1100×1100 kare palet | 2 | 2 x 1100 + 3 x 75 | 2425 mm |
Hesaplanan değer üreticinin kiriş boyu serisinde bir üst ölçüye yuvarlanır. Göz genişliğini artırmak daha az çerçeve demektir, ancak kiriş açıklığı büyüdükçe kiriş kesiti ve sehim kontrolü belirleyici olur. Yükün palet dışına taştığı ürünlerde hesap palet ölçüsüyle değil, yükün en geniş ölçüsüyle yapılmalıdır. Palet ölçüleri için palet ölçüleri yazımıza bakabilirsiniz.
Gözde iki mi üç mü palet olacağı kararı yalnızca alan hesabı değildir. Üç paletli gözde çerçeve sayısı azalır ve aynı uzunluktaki sıraya daha fazla palet sığar; buna karşılık kiriş daha ağır olur ve tek bir kiriş hasarı üç pozisyonu birden etkiler. İki paletli gözde kirişler hafifler, kapasite hesabı daha esnek olur ve forklift operatörünün paleti ortalaması kolaylaşır. Karar, ürün ağırlığı ve sipariş yapısıyla birlikte verilmelidir.
Seviye yüksekliği ve raf derinliği
Kiriş seviyeleri arası mesafe (adım) şu bileşenlerin toplamıdır:
- Yükün palet dahil toplam yüksekliği (palet yüksekliği ayrıca ölçülmelidir; Euro palet 144 mm’dir),
- Bir üst seviyedeki kirişin yüksekliği,
- Yük üstü ile üst kirişin altı arasındaki düşey boşluk (paleti kaldırıp çıkarmak için gerekli).
Düşey boşluk da yatay boşluk gibi seviye yüksekliği arttıkça büyür. Seviye adımı dikmenin delik adımına göre ayarlanır; kiriş ancak delik adımının katlarında konumlandırılabilir.
Seviye yüksekliği yalnızca bir ölçü değil, kapasitenin de belirleyicisidir. İlk kiriş seviyesinin yükseltilmesi veya bir seviyenin kaldırılması dikmenin burkulma boyunu uzatır ve çerçeve kapasitesini düşürür. Bu nedenle seviye değişikliği her zaman statik analiz ile yeniden değerlendirilmelidir.
Raf derinliği paletin raf derinliği yönündeki boyutuna göre seçilir. Çerçeve derinliği paletten biraz kısa tutulur ve palet ön ve arka kirişe taşar. Böylece palet kirişlerin üzerinde iki kenarından oturur, dikmeye değmez ve sırt sırta (back to back) sıralarda arka paletle çarpışmaz. Sırt sırta sıralar arasındaki boşluk, sıra ara bağlantı elemanlarıyla sabitlenir; bu boşluk aynı zamanda yangın yükselme kanalı (baca) işlevi görür ve sprinkler tasarımıyla birlikte belirlenir. Sırt sırta düzenin ayrıntıları back to back raf sistemleri sayfamızda yer alıyor.
Üst boşluk, tavan ve sprinkler mesafesi
En üst seviyenin yüksekliği üç sınırdan en düşüğüne göre belirlenir: istif ekipmanının kaldırma yüksekliği, binanın serbest yüksekliği (kiriş, makas, aydınlatma armatürü altı) ve sprinkler başlıkları ile yük üstü arasında bırakılması gereken mesafe.
Sprinkler mesafesi yangın tasarım standardına ve sprinkler tipine bağlıdır. Örneğin NFPA 13, tavan sprinkler deflektörü ile istif üstü arasında genel kural olarak en az 18 inç (yaklaşık 457 mm) boşluk ister; bazı sprinkler tiplerinde ve test edilmiş özel durumlarda farklı değerler geçerlidir. Raf içi sprinkler kullanılan depolarda raf seviyeleri sprinkler hatlarıyla birlikte projelendirilir. Sprinkler projesi ile raf yerleşim projesinin birbirinden habersiz hazırlanması sahada en pahalı düzeltmelere yol açan hatalardan biridir.
Örnek ölçülendirme
Varsayımlar: 800×1200 Euro palet, kısa kenar koridorda, yük palet dahil 1400 mm yüksekliğinde, kiriş yüksekliği 110 mm, düşey boşluk 100 mm, yatay boşluk 75 mm. Bu değerler yalnızca hesabın nasıl kurulduğunu göstermek içindir.
| Ölçü | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Net kiriş boyu | 3 x 800 + 4 x 75 | 2700 mm |
| Seviye adımı | 1400 + 110 + 100 | 1610 mm (delik adımına göre yuvarlanır) |
| Zeminde palet + 3 kiriş seviyesi | 3 x 1610 + 1400 | En üst yük üstü yaklaşık 6230 mm |
| Gerekli serbest yükseklik | 6230 + sprinkler mesafesi + bina toleransı | Sprinkler projesine göre kontrol edilir |
| Çerçeve derinliği | 1200 mm palet uzunluğuna göre | Üretici serisinden, palet taşmasına göre seçilir |
Bu örnekte iki konu ayrıca kontrol edilmelidir. Birincisi istif ekipmanıdır: en üst kirişin yüksekliği ile o yükseklikte paleti alıp bırakmak için gereken ek kaldırma payı, ekipmanın kaldırma yüksekliğini ve o yükseklikteki kaldırma kapasitesini aşmamalıdır. İkincisi kapasitedir: seviye adımı ve seviye sayısı, kiriş ve çerçeve seçimini doğrudan etkiler. Ölçülendirme bittiğinde ortaya çıkan düzen, statik hesap ve yük etiketiyle birlikte kesinleşir.
Dikkat edilmesi gerekenler
- Ölçüler kağıt üzerindeki palete göre değil, depoya gerçekten giren en geniş ve en yüksek yüke göre belirlenmelidir.
- Zemin düzlüğü ve dikme şakülü toleransları yükseklik arttıkça önem kazanır; özellikle dar koridor sistemlerinde zemin toleransı ayrıca kontrol edilmelidir.
- Kiriş seviyeleri sonradan değiştirilecekse yük etiketi ve kapasite hesabı güncellenmelidir.
- Kiriş sehimi, yük altında yatay boşlukları da etkiler; açıklığı büyük gözlerde bu etki ihmal edilmemelidir.
Sık sorulan sorular
Palet rafı göz genişliği kaç olmalı?
Göz genişliği gözdeki palet sayısı, palet genişliği ve aralarda bırakılan boşluklara göre hesaplanır. Üç Euro palet için 75 mm boşlukla 2700 mm net kiriş boyu yaygın bir sonuçtur.
Depo raf sistemleri ölçüleri her üreticide aynı mı?
Hayır. Kiriş boyları, çerçeve derinlikleri, delik adımları ve kiriş yükseklikleri üreticiye göre değişir. Farklı üreticilerin parçaları birlikte kullanılmamalıdır.
Çelik raf ölçüleri sonradan değiştirilebilir mi?
Kiriş seviyeleri ayarlanabilir, ancak her değişiklik kapasiteyi etkiler. Değişiklik öncesinde statik değerlendirme yapılmalı ve yük etiketi güncellenmelidir.
Palet, ekipman ve bina ölçülerinize göre göz, seviye ve koridor ölçülerini birlikte belirlemek için raf yerleşim projesi çizimi hizmetimize başvurabilirsiniz.
