İkinci el depo rafı alırken en önemli konu, rafın hangi yükü güvenle taşıyacağının belgelenebilmesidir. Bileşenlerin aynı üreticiye ait ve birbiriyle uyumlu olduğunu, dikme ve kirişlerde deformasyon bulunmadığını, emniyet pimi, taban plakası ve ankraj gibi küçük parçaların eksiksiz olduğunu doğrulamadan alım yapılmamalıdır. Yeni yerinde kurulan raf, yeni bir yerleşim ve yük düzenine göre statik olarak değerlendirilmeli ve güncel yük etiketiyle kullanıma alınmalıdır.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
İkinci el palet rafı neden ayrı bir değerlendirme gerektirir?
Bir palet rafının taşıma kapasitesi yalnızca profil kalınlığına bağlı değildir. Dikme kesiti, delik düzeni, kiriş bağlantı kancası, çapraz düzeni, kiriş seviyeleri arasındaki mesafe ve zemin bağlantısı birlikte çalışır. Raf ilk kurulduğu depoda belirli bir göz genişliği, belirli seviye yükseklikleri ve belirli palet ağırlıkları için hesaplanmıştır. Söküldüğü anda bu hesabın geçerli olduğu koşullar ortadan kalkar.
2. el palet rafı ilanlarında genellikle “şu kadar ton taşır” gibi bir bilgi verilir. Bu bilgi, rafın eski yerleşimindeki kiriş seviyeleri ve eski zemin koşulları için geçerli olabilir. Siz ilk kiriş seviyesini yükselttiğinizde, seviye sayısını değiştirdiğinizde veya çerçeveleri farklı bir zemine kurduğunuzda kapasite değişir. Bu nedenle ikinci el alımda asıl soru “ne kadar taşıyordu” değil, “benim deponda, benim yerleşimimde ne kadar taşıyacak” sorusudur. Bu sorunun cevabı raf sistemlerinin statik analizi ile verilir.
Bileşen uyumu: farklı üretici parçaları karıştırılabilir mi?
Sahada en sık karşılaştığımız risk, farklı üreticilerin dikme ve kirişlerinin aynı sistemde kullanılmasıdır. Görünüşte benzer olan iki kiriş kancasının diş aralığı, kanca kalınlığı veya dikme deliğine oturma biçimi farklı olabilir. Kiriş takılır, pim bile girer, ancak bağlantı tasarlandığı rijitliği sağlamaz. Bağlantı rijitliği, rafın yanal stabilitesini ve dikmenin burkulma davranışını doğrudan etkiler.
Dikme profilindeki delik düzeni üreticiye özgüdür. Delikli raf profili hakkındaki yazımızda da anlattığımız gibi, delik adımı ve delik biçimi kiriş bağlantısının tasarımıyla birlikte düşünülür. Bu nedenle:
- Dikme, kiriş, çapraz ve taban plakası aynı üreticinin aynı sistem serisinden olmalıdır.
- Üretici veya seri bilinmiyorsa, bileşenlerin kapasitesi test veya hesapla belgelenmeden yük verilmemelidir.
- Eksik parçalar “benzer” parçalarla tamamlanmamalı, orijinal veya üreticinin uygunluğunu kabul ettiği parçalar kullanılmalıdır.
Alım öncesi kontrol listesi
Raf henüz satıcının deposundayken, mümkünse kurulu hâlde görülmesi en doğru yoldur. Sökülmüş ve istiflenmiş malzemede hasarları görmek zordur. Aşağıdaki tablo, alım kararından önce bakılması gereken noktaları özetler.
| Kontrol noktası | Neye bakılır? | Olumsuzsa ne yapılır? |
|---|---|---|
| Üretici ve seri bilgisi | Dikme üzerinde etiket, damga veya tedarikçi dokümanı var mı? | Bilinmeyen sistem için kapasite ancak mühendislik değerlendirmesiyle belirlenebilir; alım fiyatını bu maliyet de etkiler. |
| Orijinal yük etiketi ve proje | Eski yerleşim çizimi, kapasite tablosu, montaj talimatı mevcut mu? | Yoksa kapasite bilgisi yeniden üretilmelidir. |
| Dikmeler | Ezilme, bükülme, yırtılma, delik çevresinde çatlak, pas ile kesit kaybı | Hasarlı dikme yeniden kullanılmaz; çerçeve onarımı ancak üretici uygunluğuyla yapılır. |
| Kirişler | Kalıcı sehim, kanca dişlerinde açılma veya kırık, kaynak çatlağı | Kancası açılmış veya kalıcı sehimli kiriş ayrılmalıdır. |
| Çaprazlar | Ezik, eğik veya eksik çapraz; cıvata deliklerinde ovalleşme | Çerçeve stabilitesi çaprazlara bağlıdır; hasarlı çapraz değiştirilmelidir. |
| Emniyet pimleri | Her kiriş ucunda pim var mı, pim tipi sisteme uygun mu? | Eksik pimler orijinal pimle tamamlanmalıdır. |
| Taban plakası ve ankraj | Plaka deformasyonu, ankraj deliklerinin durumu, ankraj elemanlarının varlığı | Eski ankrajlar yeniden kullanılmaz; yeni zemine uygun ankraj seçilir. |
| Yüzey ve kaplama | Boya veya galvaniz hasarı, korozyon, nemli ortamda bekleme izi | Kesit kaybı varsa parça kullanım dışı bırakılır. |
| Aksesuarlar | Ayak koruyucu, sıra başı koruyucu, palet destek profili, sıra ara bağlantısı | Eksikler yeni yerleşime göre ayrıca planlanır. |
Söküm ve taşıma sırasında oluşan hasarlar
İkinci el rafın hasarının önemli bir kısmı kullanım sırasında değil, söküm ve nakliye sırasında oluşur. Kirişleri dikmeden çekiçle sökmek kancaları açar. Çerçeveleri forkliftle sürükleyerek indirmek taban plakalarını ve alt çaprazları büker. Kirişlerin kayışla sıkıca bağlanması uç bağlantılarda kalıcı şekil değişikliği bırakabilir. Kamyon kasasında üst üste gelişigüzel yüklenen dikmeler ise boyuna eğilme yapabilir.
Bu nedenle sökülmüş malzeme teslim alınırken parça parça kontrol edilmelidir. Dikmenin düz olup olmadığı, profil boyunca gerilmiş bir ip veya uzun bir mastarla kontrol edilebilir. Kanca dişleri gözle ve elle tek tek incelenmelidir. Parça sayımı da önemlidir: eksik çapraz veya eksik pim, montaj sırasında “sonra takarız” denilerek atlanan parçalara dönüşür.
Yeniden kurulumda statik değerlendirme ve yük etiketi
İkinci el raf, yeni deponuzda aslında yeni bir raf sistemidir. Kurulumdan önce şu adımların tamamlanması gerekir:
- Yerleşim projesi: Koridor genişlikleri, göz genişlikleri, seviye yükseklikleri ve kaçış yolları yeni depoya göre çizilir. Bu iş için raf yerleşim projesi çizimi hizmetimize bakabilirsiniz.
- Statik değerlendirme: Yeni seviye yükseklikleri, palet ağırlıkları ve göz düzeni için dikme, kiriş ve bağlantı kapasiteleri kontrol edilir. Deprem bölgesinde rafın sismik davranışı da değerlendirilir.
- Zemin kontrolü: Döşemenin taşıma kapasitesi, betonun ankraj için uygunluğu ve zemin düzlüğü kontrol edilir.
- Montaj: Raf, üreticinin montaj talimatına ve yerleşim projesine göre, şakül ve hizalama kontrolleriyle kurulur.
- Yük etiketi: Göz başına ve seviye başına izin verilen yük, kiriş seviyeleri ve tedarikçi bilgisi raf üzerine görünür şekilde asılır. Ayrıntılar için raf yük etiketi yazımıza bakabilirsiniz.
- Kullanım öncesi kontrol: Kurulum tamamlandıktan sonra raf, kullanıma alınmadan önce kontrol edilir ve kayıt altına alınır.
TS EN 15635, raf sistemlerinin kullanımı ve bakımı için kullanıcıya sorumluluklar yükler: yük bilgisinin görünür olması, hasarların raporlanması, düzenli kontrol ve değişikliklerin önceden değerlendirilmesi bunların başında gelir. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III’e göre endüstriyel rafların periyodik kontrolü, standartlarda süre belirtilmemişse yılda bir yapılır ve TS EN 15635’teki kriterlere göre yürütülür. Bu yükümlülükler rafın yeni veya ikinci el olmasına göre değişmez.
Sahada sık gördüğümüz hatalar
- İlandaki kapasite bilgisinin yeni yerleşimde de geçerli sayılması.
- İki farklı alımdan gelen dikme ve kirişlerin aynı sırada birleştirilmesi.
- İlk kiriş seviyesinin forklift kolaylığı için yükseltilmesi ve kapasitenin yeniden hesaplanmaması.
- Eksik emniyet pimleri yerine tel, cıvata veya plastik bağ kullanılması.
- Çerçevelerin ankrajsız kurulması veya eski ankraj elemanlarının yeniden kullanılması.
- Kalıcı sehimli kirişlerin ters çevrilerek yeniden takılması.
- Yük etiketinin hiç asılmaması ya da eski depodan kalan etiketin olduğu gibi bırakılması.
Sık sorulan sorular
Depo rafı sahibinden alınırsa nelere dikkat edilmeli?
Satıcının kim olduğundan bağımsız olarak aynı kontroller geçerlidir. Mümkünse raf kurulu hâldeyken görülmeli, üretici ve seri bilgisi, varsa eski proje ve kapasite tablosu istenmeli, hasarlı parça oranı alım fiyatına yansıtılmalıdır.
Hasarlı dikme düzeltilip kullanılabilir mi?
Soğuk şekillendirilmiş raf profilleri ezildikten veya büküldükten sonra düzeltilerek eski kapasitesine döndürülemez. Hasarlı dikme değiştirilmeli veya üreticinin onayladığı bir onarım yöntemi uygulanmalıdır.
İkinci el raf için yük etiketi kim hazırlar?
Etiket, rafın yeni yerleşimine göre yapılan kapasite hesabından çıkar. Hesabı raf üreticisi, tedarikçi veya raf statiği konusunda yetkin bir mühendis yapar; kullanıcı etiketi görünür tutmak ve değişiklikte güncelletmekle yükümlüdür.
İkinci el raf periyodik kontrole tabi mi?
Evet. Endüstriyel raflar, yeni veya ikinci el olmalarından bağımsız olarak İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III kapsamında periyodik kontrole tabidir.
İkinci el raf alımından önce yerinde değerlendirme, yeni yerleşim için statik kontrol ve yük etiketi hazırlığında destek almak isterseniz raf satın alma süreç danışmanlığı sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
