Depo kapasitesi, raflarda aynı anda tutulabilecek palet pozisyonu sayısıyla ifade edilir. Hesap için net kullanılabilir alan bulunur, koridor ve ana geçişler düşülür, kalan alana sığan raf sırası ve göz sayısı belirlenir, bu sayı gözdeki palet sayısı ve seviye sayısıyla çarpılır. Sonuç raf tipine, istif ekipmanına ve serbest yüksekliğe bağlıdır; bu yüzden kapasite tek bir m² katsayısıyla değil, yerleşim üzerinden hesaplanmalıdır.
Teknik kontrol: Emrah Yıldız, Metalurji ve Malzeme Mühendisi
Palet pozisyonu nedir ve neden m² ile hesaplanmaz?
Palet pozisyonu, bir yük biriminin (çoğunlukla bir paletin) rafta veya zeminde tanımlı olarak durabildiği tek bir konumdur. Üç paletli bir gözün dört seviyesi varsa o göz 12 palet pozisyonu sunar (zemin seviyesi kullanılıyorsa zemin de seviye sayılır).
Depo kapasitesi nasıl hesaplanır sorusuna verilen “metrekare başına şu kadar palet” türü cevaplar yanıltıcıdır. Aynı 2400 m²’lik depo, seçici palet rafı ile reach truck kullanıldığında bir sonuç, dar koridor sistemiyle başka, içine girilebilir rafla bambaşka bir sonuç verir. Kolon aksları, rampa sayısı, sprinkler yüksekliği ve kaçış yolları da hesabı değiştirir. Kapasite ancak yerleşim üzerinde sayılarak bulunur.
Depo kapasitesi hesaplama adımları
- Net alanı bulun: Bina iç ölçülerinden kolonlar, ofis, şarj alanı, mal kabul ve sevkiyat bekleme alanları, yangın dolapları ve kaçış yolları düşülür.
- Yük birimini tanımlayın: Palet ölçüsü, yönü, palet dahil yük yüksekliği ve ağırlığı belirlenir. Birden fazla palet tipi varsa her biri için ayrı hesap yapılır.
- Ekipmanı ve koridoru seçin: Koridor genişliği istif ekipmanının üretici verisinden alınır. Koridoru daraltan çözümler için dar koridor raf sistemleri sayfamıza bakabilirsiniz.
- Sıra modülünü belirleyin: Bir koridor ile ona bakan raf sırası çifti bir modül oluşturur. Bina genişliğine kaç modül sığdığı hesaplanır.
- Göz sayısını belirleyin: Sıra uzunluğu (ana koridorlar düşüldükten sonra) göz genişliği ve dikme kalınlığıyla bölünür.
- Seviye sayısını belirleyin: Serbest yükseklik, sprinkler mesafesi ve ekipmanın kaldırma yüksekliği kontrol edilerek kaç seviye sığdığı bulunur.
- Çarpın ve kontrol edin: Sıra x göz x gözdeki palet x seviye. Sonuç zemin taşıma kapasitesi ve raf statiği ile doğrulanır.
Adım adım örnek hesap
Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır ve hesabın mantığını göstermek içindir. Varsayımlar: bina iç ölçüsü 60 m x 40 m, serbest yükseklik 10 m, yük üstü için izin verilen en yüksek kot 9,0 m (sprinkler mesafesi ve bina toleransı düşülmüş), seçici palet rafı, reach truck, çalışma koridoru 3,0 m, 800×1200 Euro palet (kısa kenar koridorda), yük palet dahil 1,5 m.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Sıra uzunluğu | 60 m – 2 x 4 m ana koridor | 52 m kullanılabilir |
| Göz | 2,7 m kiriş + 0,1 m dikme | 18 göz (19 çerçeve, yaklaşık 50,5 m) |
| Modül genişliği | 3,0 m koridor + 2,4 m çift sıra (2 x 1,1 m çerçeve + 0,2 m ara) | 5,4 m |
| Genişliğe yerleşim | 1,1 m duvar sırası + 6 x 5,4 m + 3,0 m koridor + 1,1 m duvar sırası | 37,6 m; kalan 2,4 m yaya yolu ve kaçış için |
| Raf sırası sayısı | 2 tek sıra + 6 çift sıra | 14 sıra, 7 koridor |
| Seviye adımı | 1,5 m yük + 0,11 m kiriş + 0,1 m boşluk | 1,71 m |
| Seviye sayısı | Zemin + 4 kiriş seviyesi; en üst yük üstü 4 x 1,71 + 1,5 | 8,34 m (9,0 m sınırının altında), 5 seviye |
| Palet pozisyonu | 14 x 18 x 3 x 5 | 3780 palet pozisyonu |
Altıncı bir seviye eklemek en üst yük üstünü 10,05 m’ye çıkarır ve sınırı aşar. Bu durumda seçenekler yük yüksekliğini sınırlamak, kiriş ve boşluk değerlerini yeniden gözden geçirmek ya da üst seviyeyi daha alçak yükler için ayırmaktır. Her seçenek statik analiz ile doğrulanmalıdır, çünkü seviye düzeni değişince çerçeve kapasitesi de değişir.
Zemin ve raf taşıma kontrolü
Pozisyon sayısı bulunduktan sonra iki kontrol yapılmadan hesap tamamlanmış sayılmaz. Birincisi zemindir: her dikme, üzerindeki tüm seviyelerin yükünü taban plakasından döşemeye noktasal olarak aktarır. Örnekte bir çerçevenin iki dikmesi, komşu iki gözün yarısını taşır; palet ağırlığı arttıkça döşeme betonunun zımbalama ve oturma kontrolü belirleyici olabilir. İkincisi raftır: seçilen kiriş ve çerçevenin, belirlenen seviye adımı ve palet ağırlığı için yeterli olduğu hesapla gösterilmelidir.
Hacim kullanım oranı ve alan kullanım oranı
İki gösterge, yerleşimin ne kadar verimli olduğunu karşılaştırmaya yarar:
- Alan kullanım oranı = raf ayak izi / bina alanı. Örnekte raf ayak izi 16,6 m x 50,5 m, yaklaşık 838 m²’dir. 2400 m²’ye oranı yaklaşık yüzde 35’tir.
- Hacim kullanım oranı = depolanan yük hacmi / bina iç hacmi. Örnekte bir palet yükü 0,8 x 1,2 x 1,5 = 1,44 m³, toplam yaklaşık 5443 m³’tür. 24.000 m³’lük iç hacme oranı yaklaşık yüzde 23’tür.
Bu oranlar tek başına iyi veya kötü değildir; farklı yerleşim seçeneklerini aynı depo için karşılaştırırken anlam kazanır. Hacim kullanım oranının düşük çıkması çoğu zaman serbest yüksekliğin tam kullanılamadığını veya koridor kaybının yüksek olduğunu gösterir.
Hesabın sonunda bulunan sayı, deponun teorik kapasitesidir. İşletmede her pozisyonun her an dolu olması beklenmez: mal kabul yoğunluğunda gelen paletler için, sayım ve yer değiştirme işlemleri için ve farklı ürünlerin aynı göze karışmaması için boş pozisyon payı gerekir. Bu payın ne kadar olacağı sipariş yapısına ve stok dalgalanmasına bağlıdır; planlama yapılırken ihtiyaç duyulan palet sayısı, teorik kapasiteye değil, bu pay düşüldükten sonra kalan işletme kapasitesine göre karşılaştırılmalıdır.
Raf tipine göre kapasite ve erişilebilirlik dengesi
Kapasiteyi artıran her çözüm, erişilebilirlikten veya esneklikten bir şey alır. Karar, ürün çeşitliliği ve stok devir hızıyla birlikte verilmelidir.
| Raf tipi | Pozisyon yoğunluğu | Her palete doğrudan erişim | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|---|
| Seçici (geniş koridor) palet rafı | Düşük-orta | Var | Çok çeşitli ürün, sık erişim |
| Dar koridor rafı | Orta-yüksek | Var | Yüksek bina, özel ekipman yatırımı yapılabilir |
| Mobil raf | Yüksek | Koridor açıldığında var | Düşük erişim sıklığı, soğuk depo |
| İçine girilebilir (drive-in) raf | Yüksek | Yok (son giren ilk çıkar) | Aynı üründen çok palet, homojen stok |
| Palet akışlı raf | Yüksek | Yok (ilk giren ilk çıkar) | Son kullanma tarihli ürün, düzenli akış |
Raf tiplerinin ayrıntıları için depo raf sistemleri sayfamıza, kapasite artırma seçenekleri için depolama kapasitesini artırmak için raf sistemleri yazımıza bakabilirsiniz.
Sahada sık gördüğümüz hatalar
- Kapasitenin m² başına sabit bir katsayıyla hesaplanması.
- Kolon akslarının, kaçış yollarının ve sprinkler yüksekliğinin hesaba katılmaması.
- Tasarım kapasitesinin, deponun tam dolulukla işletileceği varsayımıyla planlanması; mal kabul ve sevkiyat dalgalanmaları için boş pozisyon payı bırakılmaması.
- Seviye sayısı artırılırken zemin taşıma kapasitesinin ve dikme kapasitesinin kontrol edilmemesi.
Sık sorulan sorular
Depo kapasitesi hesaplama için hangi veriler gerekir?
Bina iç ölçüleri ve kolon aksları, serbest yükseklik, sprinkler kotu, palet ölçüsü ve yük yüksekliği, palet ağırlığı, istif ekipmanı ve koridor ölçüsü, kaçış yolları ve rampa yerleşimi.
Palet pozisyonu sayısı artırılabilir mi?
Raf tipini değiştirmek, koridoru daraltmak veya seviye eklemek mümkündür; her biri ekipman, erişim ve statik kontrol gerektirir.
Kapasite hesabı raf kapasitesiyle aynı şey mi?
Hayır. Depo kapasitesi kaç palet konabileceğini, raf kapasitesi ise bir göz veya seviyenin kaç kilogram taşıyabileceğini ifade eder. İkisi birlikte doğrulanmalıdır.
Deponuz için yerleşim seçeneklerini palet pozisyonu sayısıyla karşılaştırmalı görmek isterseniz raf yerleşim projesi çizimi hizmetimizden yararlanabilirsiniz.
